معرفی فرش کاشان

فرش کاشان

تاریخچه فرش کاشان

شهر کاشان از نظر جغرافیایی جزو شهرهای مرکزی ایران محسوب میشود که در جنوب کویر نمک و دریاچه قم قرار دارد و فاصله ی آن تا تهران چیزی حدود ۲۵۰ کیلومتر میباشد. با توجه به آثار مکشوفه ای که از تپه باستانی سیلک کاشان یافت شده علت نامگذاری این شهر را سکونت قبایل کاسویا کاشو میدانند که سبب شده نام این شهر در ابتدا به کاسیان و کاشیان و بالاخره به کاشان تبدیل شود.

همچنین با توجه به یافته های تاریخی ، شهر کاشان در زمانهای قدیم تولید کننده پارچه های گرانبهایی بوده بطوریکه میتوان کاشان امروز را وارث انواع پارچه های مخمل و اطلس دوزی و تافته هایی دانست که سالها با نام پارچه های هرمزی ، شهرت قابل توجهی را برای ایران در تمام نقاط دنیا سبب شده بوده. قابل توجه است که بسیاری از افراد مشهور تاریخ چون مارکوپولو ، شوالیه شاردن و آنتوان شرلی همگی از هنر کاشان در زمینه منسوجات ، قالیچه ها و فرش ستایش به عمل آوردند.

از دیگر سوابق درخشان کاشان در زمینه تولید فرش را میتوان وجود قالیهای نفیس دوران صفوی دانست که امروزه در موزه ها و کلکسیونهای بزرگ نگهداری میشوند. لازم به ذکر است که قالیهای ابریشمی نقره باف و زرباف که به قالی شاه عباسی نیز معروف است ، به کاشان نسبت داده میشود.

هرچند که کاشان نیز مانند سایر مناطق ایران در دوره هایی به سبب حوادثی چون تهاجم اقوام و مهاجمان مغول و افغان ، با کاهش رونق فرش بافی مواجه شده اما با این حال ، میتوان گفت شهر کاشان با تولیدات فرش و قالی خود ، نقش بسزایی در تجدید حیات هنری ایران ایفا کرده است. بطور کلی قالیبافی کاشان را از نظر نقشه و جزئیات فنی بافندگی میتوان به چند دسته کاملاً مجزا تقسیم کرد ، که عبارت است از تولیدات کاشان ، نطنز و تولیدات جوشقان.

از بزرگان و اساتید در زمینه بافت فرش کاشان میتوان از استاد میرزا نصرالله و استاد افسری ، استاد کریم پور ، اصفهانیان و استاد تقدیسی نام برد ، برخی از این بزرگواران هم اکنون نیز در زمینه بافت فرش کاشان فعالیت دارند و بخشی از بازار این هنر با ارزش را در دست گرفته اند.

کاشان علاوه بر فرش های دستباف بینظیر خود در زمینه تولید فرش ماشینی نیز شهرت دارد ، تحولات و پیشرفت اساسی تولیدات صنعتی فرش این شهر در واقع از سال ۱۳۶۵ آغاز شد و همین امر سبب شده تا امروزه بیش از ۶۰۰ واحد تولیدی بزرگ و کوچک فرش در کاشان دایر میباشد که همگی مشغول به رقابت با سایر مناطق میباشند. درست مانند سایر مناطق فرش بافی در ایران فرش  ماشینی کاشان نیز به علتهای مختلفی چون سرعت بالای بافت و مواد اولیه مورد استفاده در تولیدشان ، قیمتی مناسب تر و ارزان تر نسبت به فرش دستباف دارند.

ساختار و ویژگی های فرش کاشان

عمده ی پشم های مورد استفاده در بافت فرش کاشان از تولیدات گله داری های شهرهایی چون خراسان ، آذربایجان ، کرمانشاه و تهران تهیه می شود. اندازه پرزها در قالیهای بافته شده در مناطق مختلف کاشان با هم متفاوت است؛ برای مثال در قالی های پشمی خود کاشان بلندی پرز قالی متوسط میباشد در حالیکه در قالی های روستایی از کاشان به نام آران ، این پرزها در بافته های متداول این روستا که اغلب هم دارای رنگ های ابتدایی تری میباشد ، بسیار بلندتر است.

خواندن مطلب  تاثیر زیبایی فرش بر دکوراسیون چگونه است؟

در بافت فرش های کاشان عمدتا از نخ پنبه ای بعنوان تار و پود بهره میبرند و تنها در بافت قالیهای بسیار ظریف از نخ ابریشم استفاده میکنند. از نظر ساختاری پود زیر در این فرش ها ضخیمتر از پود رومیباشد و دو نوع نخ کاشانی با نامهای شهری و اصفهانی برای این منظور به کار برده میشوند. تفاوت اصلی بین این دو نوع نخ در ضخامت آنهاست بطوریکه پود ۱۰ لای اصفهانی معادل پود ۱۲ لای شهری میباشد.

از مشخصه های اصلی فرش کاشان بافت بسیار ظریف آنهاست به شکلی که جزئیات تمام نقشها به وضوح مشخص است و همچنین سطح مخمل مانند آنها که به علت به کار گیری از پشم بسیار عالی مرینوس میباشد. بعد از وارد شدن پشم استرالیایی توسط یکی از شهروندان کاشانی اساس تولید فرش نوین کاشان نیز بنا نهاده شد که منجر به تولید فرشهایی متفاوت نیز شده است.

ویژگیهای فرش کاشان

  • همانطور که در بالا نیز گفتیم ، بافت بسیار ریز و ظریف یکی از مشخصه های فرش کاشان میباشد همین ویژگیست که موجب می شود نقش های به کار رفته در این فرش ها حالت برجسته داشته باشند و نمود ظاهری بیشتری پیدا کنند.
  • وجود زمینه لاکی با حاشیه  ای سرمه ای از ویژگیهای عمومی فرش کاشان محسوب میشود.
  • رجشمار فرش کاشان عمدتا پایین  و بین ۳۰ تا ۴۵ رج میباشد.
  • یکی از ویژگیهای فرش کاشان از قدیم اندازه آنها بوده ، با وجود اینکه امروزه فرش های کاشان با سایزهای متفاوتی بافته میشوند اما شهرت آنها به اندازه سجاده بودنشان است.
  • اسلیمی های سفید رنگ در دور لچک و ترنج و حاشیه ها نیز از دیگر خصوصیات ظاهری فرش های کاشان است.

انواع طرح های فرش کاشان

فرش کاشان از نظر طرح و نقشه شباهت زیادی به طرح و نقشه های شهر اصفهان دارد. میتوان گفت از لحاظ طراحی تحت تأثیر طرح گردان و لچک ترنج اصفهان می باشد با این تفاوت که ظرافت و دقت اصفهان را ندارد و رنگ بندی پایین تری نیز در آن به کار برده میشود. خوب است بدانید ، در گذشته برای بافت فرش های کاشان در داخل ترنج و حاشیه و لچک ها بیشتر از نقوش پرنده و مرغ  استفاده میشده در حالیکه امروز بیشتر از طرح هایی  بهره میگیرند که به طرح گل های شاه عباسی معروف است ، لازم به ذکر است این طرح و نقشه بسیار زیبا و بی نظیر میباشد و نظر طرفداران بسیاری را نیز به خود جلب کرده. همانطور که میدانید طرح‌های قالی و فرش هر منطقه ، ریشه در فرهنگ قومی و شرایط مناطق دارد؛ شهر کاشان نیز از این قاعده مستثنی نمیباشد.

معروف ترین نقشه های قالی کاشان

  • ترنج
  • محراب
  • محتشم کاشان
  • گلدانی و درختی کاشان
  • شکارگاه ، حیوانی
  • بته‌جقه‌ای کاشان
  • سجاده‌ای کاشان
  • فرش پنج رنگ کاشان

از نظر رنگ بندی به کار برده شده در فرش کاشان نیز باید گفت در گذشته بیشتر رنگ های بسیار زنده و با کنتراست بالا استفاده میشده اما امروزه به دلیل بازاری تر شدن این کالا ، رنگ بندیهای ملایم تر نیز به کار گرفته میشود .

صنایع دستی مرتبط با قالی بافی کاشان

  • رنگرزی یکی از صنایع دستی مرتبط با قالی بافی کاشان است با قدمتی همرده ی نساجی که امروزه شیوه سنتی آن تا حد زیادی منسوخ شده است.
  • رفوگری
  • حلاجی، ریسندگی و چله کشی
  • نقشه کشی
خواندن مطلب  معیارهای درجه بندی فرش ماشینی چیست؟

در انتها خوب است یادی کنیم از هنرمندان رشته نقشه کشی قالی در کاشان

طراحان فرش کاشان

میرزا احمد و میرزا علی اکبر نقاش ، سیدرضاخان صانعی ، میرزا نصرالله خان ، دبیرالصنایع و نظام افسری که همگی آثاری از خود به جا گذاشته‌اند که موجب تحسین و تقدیر مجامع داخلی و بین‌المللی میباشد.

 

منبع : ویکی‌پدیا ، دانشنامه آزاد